1. Phương pháp phân tích — 4 bước
Bước 1 — Bối cảnh
Tác giả, tác phẩm, thời đại sáng tác, vị trí trong sự nghiệp.
Bước 2 — Chủ đề
Tư tưởng chủ đạo. Câu hỏi nhà văn đặt ra cho người đọc.
Bước 3 — Nhân vật
Tính cách, số phận, mối quan hệ. Nghệ thuật xây dựng nhân vật.
Bước 4 — Nghệ thuật
Ngôn ngữ, giọng điệu, không gian – thời gian, chi tiết tiêu biểu.
2. Bốn giá trị cần làm nổi bật
| Giá trị | Câu hỏi gợi ý |
|---|---|
| Hiện thực | Tác phẩm phản ánh xã hội nào? Mâu thuẫn cốt lõi gì? |
| Nhân đạo | Nhà văn yêu thương ai, lên án ai? |
| Nghệ thuật | Sáng tạo độc đáo về ngôn ngữ, kết cấu, giọng điệu? |
| Triết lý nhân sinh | Thông điệp về con người, đời sống, lẽ sống? |
3. Phân tích mẫu — Đoạn "Chí Phèo" gặp Thị Nở
"Hắn vừa đi vừa chửi. Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi…"Nam Cao — Chí Phèo
Phân tích chi tiết bát cháo hành:
- Hiện thực: Hơi ấm con người đầu tiên Chí Phèo nhận từ khi tha hóa — phản ánh khát vọng nhỏ nhoi mà sâu sắc của người nông dân bị xã hội đẩy ra rìa.
- Nhân đạo: Nam Cao tin con người vẫn còn nhân tính ngay cả khi đã sa ngã. Tiếng gọi "Chí Phèo ơi" của Thị Nở đánh thức phần người trong Chí.
- Nghệ thuật: Chi tiết bình dị (mùi cháo hành) nâng lên tầm biểu tượng. Đối lập "rượu" (lãng quên) và "cháo hành" (tỉnh thức).
4. Đề tham khảo HSG
Đề luyện
- Phân tích chi tiết "tiếng sáo đêm xuân" trong "Vợ chồng A Phủ" (Tô Hoài) để làm rõ giá trị nhân đạo.
- So sánh hai nhân vật phụ nữ: Mị (Vợ chồng A Phủ) và người vợ nhặt (Vợ nhặt). Vẻ đẹp riêng của mỗi nhân vật.
- "Văn học là tiếng kêu khắc khoải về con người" — chứng minh qua "Chí Phèo" và "Vợ nhặt".
- Phân tích nghệ thuật xây dựng tình huống truyện trong "Chiếc thuyền ngoài xa" của Nguyễn Minh Châu.